Wortal etyki prawniczej i zawodów prawniczych

W dniach 15-17 listopada 2007 r. w Sieniawie k. Przeworska odbyła się konferencja naukowa „Etyka profesji prawniczych – wyzwania współczesności”, zorganizowana przez Zakład Teorii Prawa i Doktryn Polityczno-Prawnych Wydziału Prawa Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Organizatorzy za cel postawili sobie dyskusję nad aktualnymi problemami etyki zawodowej w Polsce.

Uczestników przywitał prorektor Uniwersytetu Rzeszowskiego prof. Stanisław Sagan, który podkreślił „niezwykła wagę” dyskusji nad aksjologią i etyką zawodów prawniczych.

Następnie ks. dr Piotr Steczkowski – kierownik Zakładu organizującego konferencję odczytał list bp. Tadeusza Pieronka, który zaznaczył, że nie widzi sprzeczności pomiędzy funkcjonowaniem korporacji zawodowych a art. 17 Konstytucji, jednakże poddanie działalności prawników regułom wolnego rynku określił jako „dyskusyjne”.

Pierwszą sesję otworzył referat Prezesa Trybunału Konstytucyjnego Jerzego Stępnia poświęcony etyce sędziowskiej. W swoim wystąpieniu wyróżnił dwa elementy składowe państwa – horyzontalny (na który składają się parlamenty i sędziowie) oraz hierarchiczny (administracja), których zazębianie się jest gwarantem prawidłowego funkcjonowania państwa. Różnią się one od siebie instytucją polecenia służbowego. Określił siebie jako zwolennika anglosaskiej koncepcji budowy kodeksu etyki zawodowej, piętnującego konkretne zachowania. Wskazał także na konieczność kształcenia ogólnego prawników uwzględniającego filozofię, jako że „kultura prawnicza opiera się na kulturze ogólnej”.

Kolejny referat zatytułowany „Etyka urzędnicza” wygłosił prof. dr hab. Zbigniew Cieślak z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Dokonał on podziału środowiska normatywnego urzędników na 3 elementy: normy prawne, reguły etyczne i zasady moralne, wymienił także niezbędne przesłanki etycznego działania urzędnika (brak sytuacji pokusy oraz brak wiarygodnego usprawiedliwienia zachowań nieetycznych). Wskazał także na konieczność uszczegółowienia etosu w administracji publicznej według 2 kryteriów: profilu stanowiska, na którym zatrudniony jest urzędnik (kierownicze-samodzielne-pomocnicze) oraz rodzaj aktywności (w znaczeniu prakseologicznym). Referent stypizował także kategorie ocen zachowań urzędnika (m.in. odnoszone do samego urzędnika, zachowania w stosunku do członków swojego i innych zespołów urzędniczych, do podwładnych i przełożonych, obywateli i instytucji państwowych).

Drugą sesję otworzył referat dr. Marka Czachorowskiego (Katolicki Uniwersytet Lubelski) „Rola profesji prawniczych w kształtowaniu życia społecznego i państwowego”, który przedstawił propozycję charakteryzowania funkcji zawodów prawniczych na tle dwóch koncepcji państwa. Pierwsza z nich – klasyczna zakłada, że celem państwa jest obiektywne dobro obywateli, zaś podstawą istnienia państwa jest zdolność obywateli do dokonywania rozróżnień moralnych. Rolą prawników jest odróżnianie prawa od „pseudoprawa”, niezgodnego z obiektywną rzeczywistością. Według drugiej, nowożytnej koncepcji, celem państwa jest strzeżenie subiektywnych „apetytów” obywateli i rozwiązywanie problemu ich konfliktowości.

Kolejny referat, poświęcony etyce w pracach ustawodawczych wygłosił dr Andrzej Mazurkiewicz, senator RP, który przypomniał kontrolną rolę obywateli wobec reprezentujących ich polityków oraz wskazał na konieczność zagwarantowania posłom i senatorom niezależności od partii politycznych.

Ostatni referat w ramach tej sesji wygłosił Zastępca Prokuratora Apelacyjnego w Rzeszowie, dr Andrzej Kiełtyka. Wskazał on na główne przyczyny naruszeń etyki prokuratorskiej. Należą do nich: upolitycznienie zawodu prokuratora, zły model postępowania karnego, w którym daje się zauważyć konflikt ról prokuratora w różnych fazach procesu, błędy w funkcjonowaniu prokuratury jako instytucji państwowej (fasadowość zgromadzeń i kolegiów prokuratorskich, instrumentalne traktowanie postępowania dyscyplinarnego, niejasne reguły awansu). Prok. Kiełtyka podkreślił, że „wyrok uniewinniający, będący triumfem sprawiedliwości, dla prokuratora jest często dotkliwą porażką”. Jako przyczyny takie stanu rzeczy wskazał m.in. dekonstytucjonalizację prokuratury, błędne zmiany strukturalne (utworzenie Prokuratury Krajowej), przeciążenie prokuratorów czynnościami administracyjnymi. Jednocześnie wskazał na potrzebę rzeczowej, wyważonej dyskusji o przyszłości prokuratury i konieczność wzmocnienia granic prokuratorskiej niezależności.

W dyskusji podsumowującej obie sesje udział wzięli: dr Piotr Bajer – dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie, dr Jan Majchrowski (UW, TK) oraz dr hab. Marek Smolak (UAM, UKSW). Główną oś dyskusji stanowiły problemy etyki sędziowskiej i prokuratorskiej, pytano o rolę uzasadnień sądowych w budowaniu autorytetu sędziowskiego, a także o wpływ państwa na umacnianie lub osłabianie postaw etycznych wśród przedstawicieli zawodów prawniczych.

Trzecią sesję otworzył referat prof. dr. hab. Stanisława Rucińskiego poświęcony etycznym podstawom wykształcenia prawnika. Prof. Ruciński podkreślił szczególną rolę wychowania w kształtowaniu postaw etycznych u przyszłych prawników. Referat wywołał żywą dyskusję wśród uczestników konferencji, która skoncentrowała się wokół możliwości wychowywania osób już moralnie ukształtowanych oraz celowości kodyfikowania zasad etycznych, prof. Maria Gintowt-Jankowicz podkreśliła, że kodyfikowanie norm etycznych w postaci aktu prawnego jest wręcz „krzykiem rozpaczy”.

Ożywione dyskusje po wygłaszanych referatach pokazały, iż poruszane na konferencji zagadnienia posiadają niezwykłą wagę z punktu widzenia praktyki prawniczej oraz, że debata dotycząca etyki zawodów prawniczych w obecnym kształcie pozostaje w znacznym stopniu niewystarczająca.

 

 

Katarzyna Mikołajczyk